Reglur um rafskútur og rafhlaupahjól á Íslandi: aldur, hjálmur, áfengi og sektir

Reglur um rafskútur í stuttu máli

Í umferðarlögum nr. 77/2019 heita rafskútur smáfarartæki. Það er sérstakur flokkur ökutækja, hvorki reiðhjól né létt bifhjól eins og rafvespur. Samgöngustofa segir að rafmagnshlaupahjól, einnig kölluð rafhlaupahjól eða rafskútur, tilheyri þessum flokki. Þar sem lögin kveða ekki á um annað gilda reglurnar um reiðhjól líka um smáfarartæki.

Smáfarartæki í umferðarlögum: hvað breyttist árið 2024?

Samkvæmt 33. tölul. 3. gr. umferðarlaga er smáfarartæki „lítið ökutæki sem er vélknúið og án sætis“ og hannað til aksturs á 6 til 25 km/klst. hraða. Vélknúin hlaupahjól eru nefnd sem dæmi. Lögin setja engin mörk á afl, þyngd eða stærð, og ekki þarf að skrá smáfarartæki.

Fram á sumar 2024 töldust rafskútur til reiðhjóla að lögum: ekki mátti aka þeim á akbraut og ekkert aldurstakmark var á þeim. Lög nr. 92/2024, sem Alþingi samþykkti 22. júní 2024, breyttu þessu. Þau gerðu smáfarartæki að sérstökum flokki, settu 13 ára aldurstakmark og sérstök áfengismörk, 0,5‰, leyfðu akstur á götum þar sem hámarkshraðinn er 30 km/klst. eða lægri og bönnuðu að breyta rafskútu svo hún kæmist hraðar en 25 km/klst.

Lögin fylgja tillögum verkefnishóps innviðaráðuneytisins frá júní 2022. Samkvæmt skýrslu hans voru ökumenn rafskútna 17% allra sem slösuðust alvarlega í umferðinni árið 2021, þótt rafskútur væru innan við 1% umferðarinnar. Það ár varð líka fyrsta banaslysið á rafskútu hér á landi.

Rafskúta sem er hönnuð eða breytt til að komast hraðar en 25 km/klst. fellur utan skilgreiningarinnar. Samkvæmt 69. gr. er óheimilt að breyta smáfarartæki svo það komist hraðar, „og er notkun þess þá óheimil“.

Síðan 2024 hafa reglurnar ekki breyst, og ekkert frumvarp um smáfarartæki er á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar fyrir þingveturinn 2026–2027. Eldri síður sem enn koma upp í leit, til dæmis frétt Reykjavíkurborgar frá 2020, segja að ekkert aldurstakmark sé á rafskútum og að ekki megi keyra þær á götu. Það á ekki lengur við.

Aldurstakmark og hjálmaskylda: það sem foreldrar þurfa að vita

„Barn yngra en 13 ára má ekki aka smáfarartæki“, segir í 3. mgr. 44. gr. umferðarlaga. Aldurstakmarkið gildir um allar rafskútur, líka þær sem fjölskyldan á sjálf. Samgöngustofa minnir á að einnig þurfi að fara eftir leiðbeiningum framleiðandans og aldursmörkum leigufyrirtækjanna.

Börn yngri en 16 ára eiga að nota reiðhjólahjálm á rafskútu (1. mgr. 79. gr.), og Samgöngustofa mælir með hjálmi fyrir alla. Samkvæmt skýrslu Samgöngustofu frá júní 2026 nota 51% hjálm á rafskútum í einkaeigu en aðeins um 6% á leigðum rafskútum.

Sakhæfisaldur á Íslandi er 15 ár (14. gr. almennra hegningarlaga), svo barni yngra en 15 ára verður ekki refsað, til dæmis með sekt. Reglurnar gilda samt. Í júní 2026 biðlaði lögreglan á höfuðborgarsvæðinu til foreldra, að sögn RÚV: börn yngri en 13 ára sæjust á rafskútum, unglingar væru tveir til þrír saman á einni og slys yrðu í hverri viku.

Árið 2025 urðu 127 slys á rafskútum þar sem fólk slasaðist, samkvæmt tölum Samgöngustofu sem RÚV birti 8. júní 2026. Í þeim slösuðust 30 alvarlega og 97 lítillega, og 110 hinna slösuðu voru á höfuðborgarsvæðinu. Börn og ungmenni slösuðust í 26 tilvikum, þar af sjö börn yngri en 13 ára, þrjú þeirra alvarlega.

Hvar má keyra rafskútu? Gangstétt, hjólastígur og gata

Hvar þú mátt keyra kemur að mestu fram í 43. gr. umferðarlaga:

• Hjólastígur: þar á rafskútan best heima. Liggi hjólastígur samhliða gangstétt eða göngustíg á að jafnaði að nota hann.
• Gangstétt og göngustígur: leyft, svo framarlega sem gangandi vegfarendum stafar hvorki hætta né óþægindi af þér og sveitarstjórn hefur ekki bannað það sérstaklega. Gangandi eiga forgang. Sýndu ýtrustu varkárni, farðu nógu hægt til að geta vikið fyrir fólki og gefðu hljóðmerki ef hætta er á að það taki ekki eftir þér. Liggi hjólastígur samhliða máttu ekki fara hraðar en á eðlilegum gönguhraða á gangstéttinni.
• Göngugata: leyft, en ekki hraðar en á eðlilegum gönguhraða, og taktu sérstakt tillit til gangandi vegfarenda.
• Gangbraut: þegar þú ferð yfir götu af gangstétt eða á gangbraut máttu ekki fara hraðar en á gönguhraða.
• Gata: aðeins þar sem leyfður hámarkshraði er 30 km/klst. eða lægri. Á götum með hærri hámarkshraða er rafskútan ekki leyfð. Veghaldari getur líka bannað smáfarartæki á einstökum vegum eða vegarköflum.

Lögin setja engan tölulegan hámarkshraða á gangstéttum. Hraðinn ræðst af gangandi fólki, og þar sem margir eru á ferð er best að stíga af og teyma rafskútuna.

Þú mátt ekki halda þér í annað ökutæki á ferð, frekar en á reiðhjóli.

Mega tveir vera á rafskútu? Farþegar, sími, ljós og stæði

Nei. Samgöngustofa svarar spurningunni „Má vera með farþega?“ neitandi, og Hopp bannar það líka.

Þú mátt ekki nota farsíma, snjalltæki eða önnur raftæki á ferð nema með handfrjálsum búnaði (57. gr.). Samgöngustofa segir að stöðva eigi áður en síminn er notaður.

Í ljósaskiptum, myrkri og slæmu skyggni eiga ljósin að vera kveikt (2. mgr. 34. gr.). Samgöngustofa mælir með sterku hvítu ljósi að framan, rauðu að aftan og endurskini bæði að framan og aftan. Á íslenskum vetri á þetta við stóran hluta dagsins.

Engar sérstakar vetrarreglur gilda um rafskútur, hvorki um nagladekk né akstur í hálku. Veturinn 2023–2024 minnkaði Hopp þjónustusvæðið og hafði allar rafskútur vetrarins á negldum dekkjum.

Rafskútu á að leggja þannig að hvorki stafi hætta né truflun af henni (6. mgr. 42. gr.). Samgöngustofa biður fólk að leggja rafskútum ekki á miðri gangstétt eða stíg, á skábrautum, við innganga húsa eða á gangbrautum. Bann umferðarlaga við því að leggja ökutækjum á gangstétt (3. mgr. 28. gr.) gildir aðeins um skráningarskyld ökutæki, og rafskútur falla ekki undir það.

Áfengi á rafskútu: 0,5 prómill, ekki 0,2

Samkvæmt 7. mgr. 49. gr. umferðarlaga telst sá sem er með meira en 0,5‰ vínanda í blóði, eða meira en 0,25 milligrömm í hverjum lítra útöndunarlofts, ekki geta stjórnað smáfarartæki örugglega. Það er refsivert. Fyrir bílstjóra eru mörkin 0,2‰, svo á rafskútu eru þau 2,5 sinnum hærri. Víða er sagt að sömu mörk gildi og á bíl, en það er rangt.

Fíkniefni og lyf eru líka bönnuð: þú mátt ekki vera á rafskútu undir áhrifum ólöglegra fíkniefna eða lyfja sem skerða hæfni þína til að stjórna henni (50. gr.). Þér ber að gangast undir öndunarpróf ef lögreglan biður um það (1. mgr. 52. gr.).

Brot á áfengisreglunni varða sektum eða fangelsi allt að tveimur árum (95. gr.). Samgöngustofa segir að búast megi við sektum ef áfengismagn í blóði er yfir 0,5 prómill. Hve há sektin er liggur ekki fyrir, því sektareglugerðin hefur ekki verið uppfærð með sérstakri sekt fyrir ölvun á smáfarartæki.

Ökuréttindin eru hins vegar ekki í húfi. Innviðaráðuneytið tók fram árið 2024 að akstur undir áhrifum áfengis á smáfarartæki varði ekki sviptingu ökuréttar. Til samanburðar fær bílstjóri sem mælist með 0,5–0,6‰ í fyrsta sinn 90.000 kr. sekt og er sviptur ökurétti í tvo mánuði.

0,5‰ er ekki öruggt mark. Af þeim 31 sem slösuðust alvarlega eða létust á rafskútum árið 2021 lentu 12 í slysi milli kl. 23 og 4 aðfaranótt laugardags eða sunnudags. Enginn af þeim 25 hjólreiðamönnum sem slösuðust alvarlega það ár slasaðist á þeim tíma. Árið 2020 voru 40% fullorðinna sem leituðu á bráðamóttöku Landspítala eftir slys á rafskútu undir áhrifum.

Hopp gengur lengra en lögin: samkvæmt skilmálum fyrirtækisins má alls ekki nota rafskúturnar undir áhrifum áfengis eða annarra vímuefna.

Sektir fyrir brot á rafskútu

Sektir fyrir umferðarlagabrot eru í reglugerð nr. 1240/2019, sem er eldri en smáfarartækjaflokkurinn. Þar er enginn liður sem nefnir smáfarartæki, en þar sem reiðhjólareglurnar gilda líka um þau eru sektir hjólreiðamanna besta vísbendingin. Samgöngustofa segir einfaldlega að sekt fyrir brot sé 20.000 kr.

Ef þú greiðir sektina að fullu innan 30 daga lækkar hún um 25%, svo 20.000 kr. verða 15.000 kr. Brjótirðu fleiri en eina reglu í einu eru sektirnar lagðar saman. Hvaða liði lögreglan notar fyrir brot á rafskútu hefur ekki verið birt.

Tryggingar: hver ber ábyrgð ef slys verður?

Engin tryggingaskylda er á rafskútum. Lög um ökutækjatryggingar ná aðeins til skráningarskyldra ökutækja, og smáfarartæki eru undanþegin skráningu. Samgöngustofa hvetur eigendur til að leita ráða hjá tryggingafélögum um ábyrgðartryggingu. Ef þú veldur öðrum tjóni getur kostnaðurinn lent á þér, svo spurðu tryggingafélagið þitt hvort heimilistryggingin nái yfir akstur á rafskútu.

Í skilmálum Hopp segir að meðan engin tryggingaskylda sé í landinu sé tjón á eignum annarra og líkamstjón alltaf á ábyrgð notandans. Notandinn ber líka ábyrgð á skemmdum á rafskútunni, sem geta kostað allt að 2.000 evrur.

Bætur eru heldur ekki sjálfgefnar þótt leigð rafskúta bili. Í apríl 2023 kastaðist ökumaður af leigðri rafskútu sem stöðvaðist skyndilega vegna bilunar og hlaut 7% varanlega örorku. Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum staðfesti að ekki þyrfti að greiða bætur úr ábyrgðartryggingu fyrirtækisins, því ökumaðurinn hefði ekki sýnt fram á gáleysi þess (DV, 9. ágúst 2025).

Rafskútuleiga: reglur Hopp eru strangari en lögin

Þegar þú leigir rafskútu gilda bæði umferðarlögin og skilmálar fyrirtækisins. Skilmálarnir eru ekki lög, en þeir ganga oft lengra. Þetta eru helstu reglur Hopp á Íslandi:

• 18 ára aldurstakmark. Lögin leyfa 13 ára börnum að keyra rafskútu, en Hopp krefst 18 ára aldurs og ráðleggur yngra fólki að bíða.
• Ekkert áfengi. Bannað er að nota rafskúturnar undir áhrifum áfengis eða annarra vímuefna, ekki aðeins yfir 0,5‰.
• Einn á hverri rafskútu, með báðar hendur á stýrinu. Mælt er með hjálmi.
• Mynd í lok ferðar. Hopp krefst myndar af rafskútunni þar sem henni er lagt og getur rukkað 30 evrur, eða sambærilega upphæð í krónum, ef engin mynd er tekin. Leggi yfirvöld sekt á Hopp vegna þess hvernig rafskútunni var lagt rukkar fyrirtækið notandann um hana.

Bolt hóf líka að leigja út rafskútur í Reykjavík 9. ágúst 2024 og borgin nefndi fyrirtækið sem rekstraraðila í júlí 2025, en við höfum ekki fengið staðfest að Bolt sé enn með rafskútur í október 2026. Zolo hætti starfsemi í byrjun árs 2025. Leigirðu hjá öðru fyrirtæki en Hopp gilda skilmálar þess, og aldurstakmarkið sérðu í appinu. Engin landslög banna rafskútuleigu á nóttunni; takmarkanir um helgarnætur voru ræddar 2021–2022 en ekki settar. Hvað gildir sérstaklega í borginni lestu í leiðarvísinum um rafskútur í Reykjavík.

Á korti ScootRadar voru 13. október 2026 um 2.800 rafskútur frá Hopp í 18 bæjum: um 2.200 á höfuðborgarsvæðinu og um 180 á Akureyri. Kortið sýnir aðeins fyrirtæki sem birta opin gögn. Birt verð Hopp þann dag var 115 kr. í upphafsgjald og 45 kr. á mínútu; endanlegt verð sérðu í appinu. Hvernig þú leigir rafskútu, skref fyrir skref, lestu í leiðarvísinum um rafskútuleigu.